BÀN CHÂN BẸT: NGUYÊN NHÂN, TÁC HẠI VÀ CÁCH KHẮC PHỤC HIỆU QUẢ

Bàn chân bẹt là tình trạng vòm dọc phía trong bàn chân thấp hoặc khó quan sát khi đứng chịu trọng lượng. Đây là đặc điểm có thể gặp ở cả trẻ em và người trưởng thành. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, vòm chân vẫn đang phát triển nên lòng bàn chân phẳng chưa chắc là dấu hiệu bệnh lý. Chỉ khi tình trạng này đi kèm đau, mỏi, thay đổi dáng đi hoặc hạn chế vận động, việc đánh giá nguyên nhân và chức năng bàn chân mới trở nên cần thiết hơn.

Bàn chân bẹt hình thành như thế nào?

Vòm bàn chân được tạo nên bởi sự phối hợp của hệ thống xương, dây chằng, gân và cơ. Cấu trúc này giúp bàn chân thích nghi với bề mặt tiếp xúc, phân bố trọng lượng và hỗ trợ cơ thể trong các hoạt động như đứng, đi bộ hoặc chạy.

Ở trẻ sơ sinh và những năm đầu đời, bàn chân thường có vẻ phẳng do vòm chưa phát triển hoàn chỉnh cùng với lớp mô mềm dưới lòng bàn chân. Khi trẻ lớn lên, cấu trúc bàn chân tiếp tục thay đổi và vòm có thể rõ dần.

Bàn chân bẹt có thể thuộc dạng linh hoạt, trong đó vòm xuất hiện khi không chịu lực nhưng thấp xuống khi đứng. Một số trường hợp có bàn chân cứng hoặc liên quan đến bất thường cấu trúc xương, khớp, gân hay dây chằng. Những trường hợp này cần được đánh giá kỹ hơn.

Dấu hiệu nhận biết bàn chân bẹt

Cha mẹ có thể quan sát bàn chân của trẻ khi đứng và đi trên bề mặt phẳng. Phần lõm phía trong lòng bàn chân không rõ, gót chân nghiêng hoặc bàn chân có xu hướng đổ vào trong là những dấu hiệu có thể gợi ý vòm chân thấp.

Ngoài hình dạng, các triệu chứng chức năng cũng rất quan trọng. Trẻ có thể nhanh mỏi khi đi bộ, không muốn chạy nhảy, thường xuyên đau bàn chân hoặc cổ chân. Ở trẻ lớn và người trưởng thành, tình trạng có triệu chứng đôi khi gây đau ở lòng bàn chân, gót chân, cẳng chân hoặc các vùng khác của chi dưới sau khi đứng hay vận động lâu.

Dấu chân ướt có thể được sử dụng để quan sát sơ bộ diện tích lòng bàn chân tiếp xúc với mặt phẳng. Nếu dấu in rộng và phần lõm ở giữa không rõ, vòm chân có thể thấp. Tuy nhiên, đây chỉ là phương pháp tham khảo và không đủ để chẩn đoán.

Những nguyên nhân thường gặp

Bàn chân bẹt có thể liên quan đến đặc điểm phát triển, hình thái xương hoặc độ mềm dẻo của dây chằng. Yếu tố gia đình cũng có thể ảnh hưởng đến hình dạng vòm chân.

Một số trường hợp có liên quan đến bất thường cơ, gân, khớp hoặc tình trạng dây chằng lỏng lẻo. Ở người trưởng thành, chấn thương, thay đổi cấu trúc gân, tăng cân hoặc tình trạng chịu tải kéo dài cũng có thể góp phần làm vòm chân thấp hơn.

Giày dép không phù hợp có thể gây đau hoặc làm thay đổi cảm giác khi vận động, nhưng không nên xem đây là nguyên nhân duy nhất gây bàn chân bẹt. Cần đánh giá từng trường hợp dựa trên cả cấu trúc và chức năng.

Bàn chân bẹt có thể gây ảnh hưởng gì?

Không phải bàn chân bẹt nào cũng gây tác hại. Nếu không đau và không ảnh hưởng đến hoạt động, người có vòm chân thấp có thể không cần điều trị.

Ngược lại, khi bàn chân bẹt gây rối loạn cơ học, cơ thể có thể thay đổi cách phân bố lực để duy trì thăng bằng. Một số người có thể xuất hiện đau hoặc mỏi ở bàn chân, cổ chân và cẳng chân. Trong trường hợp kéo dài, khó chịu có thể xuất hiện ở đầu gối hoặc vùng hông do sự thay đổi trong chuỗi vận động của chi dưới.

Ở trẻ em, tình trạng này có thể khiến trẻ hạn chế tham gia các hoạt động thể chất nếu thường xuyên đau hoặc mỏi. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng bàn chân bẹt sẽ gây biến dạng cột sống hoặc các bệnh lý khác.

Cách cải thiện bàn chân bẹt

Hướng xử trí phụ thuộc vào tuổi, nguyên nhân, mức độ bất thường và triệu chứng. Trẻ có bàn chân bẹt linh hoạt nhưng không đau, vận động bình thường thường có thể được theo dõi trong quá trình phát triển.

Khi có triệu chứng, các bài tập tăng cường cơ bàn chân, cổ chân và cẳng chân có thể giúp cải thiện khả năng kiểm soát vận động. Một số bài tập kéo giãn cơ bắp chân cũng có thể được áp dụng để duy trì độ linh hoạt của cổ chân. Chẳng hạn, người tập đứng đối diện tường, đưa một chân ra sau, giữ gót chạm sàn và nghiêng người về trước. Có thể giữ tư thế khoảng 15–30 giây rồi thả lỏng, lặp lại tùy khả năng.

Khi nào nên sử dụng dụng cụ chỉnh hình?

Dụng cụ chỉnh hình có thể được cân nhắc ở người bị bàn chân bẹt kèm đau, mỏi hoặc khó chịu khi vận động. Thiết bị phù hợp có thể hỗ trợ bàn chân và góp phần phân bố áp lực hợp lý hơn.

Tuy nhiên, không nên tự lựa chọn chỉ dựa vào hình dáng dấu chân. Khi có đau kéo dài, biến dạng rõ, dáng đi bất thường hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên được bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án phù hợp.

Ngoài ra, phụ huynh có thể tham khảo thêm dòng giày tập đi chống bẹt chân tại Xixa để tìm hiểu những sản phẩm phù hợp với nhu cầu của trẻ.
Các mẫu giày được chú trọng về độ êm ái, sự vừa vặn và tính thuận tiện trong quá trình sử dụng hằng ngày.
Tùy vào độ tuổi, đặc điểm bàn chân và thói quen vận động, bố mẹ có thể cân nhắc kiểu dáng thích hợp cho bé.
Việc sử dụng sản phẩm phù hợp sẽ giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn khi đi lại và vui chơi.
Website cũng cung cấp đa dạng kiểu dáng, giúp việc tìm hiểu và so sánh trở nên dễ dàng hơn.
Nếu đang quan tâm đến các sản phẩm dành cho trẻ có bàn chân bẹt, XiXa là một nguồn thông tin mà bố mẹ có thể tham khảo thêm.
Từ đó, gia đình có thể chủ động cân nhắc sản phẩm phù hợp với nhu cầu và đặc điểm riêng của bé.